Zdjęcie panoramiczne zębów, nazywane również pantomogramem, może uwidocznić niektóre zmiany próchnicowe, jednak nie jest najlepszym badaniem do wykrywania próchnicy między zębami. Ze względu na sposób wykonywania obrazu oraz możliwość nakładania się na siebie powierzchni sąsiednich zębów niewielkie ubytki w przestrzeniach międzyzębowych mogą pozostać niewidoczne. W diagnostyce takich zmian znacznie większą wartość mają zdjęcia skrzydłowo-zgryzowe.

Sprawdź ➡ zdjęcia panoramiczne zębów zielona góra!

Czy próchnica między zębami jest widoczna na pantomogramie?

Próchnica międzyzębowa rozwija się na powierzchniach stycznych, czyli w miejscach, w których sąsiadujące zęby stykają się ze sobą. Są to obszary trudno dostępne podczas codziennego szczotkowania i często niewidoczne w zwykłym badaniu wzrokowym.

Na zdjęciu panoramicznym bardziej zaawansowana próchnica między zębami może być widoczna jako ciemniejszy obszar w obrębie szkliwa lub zębiny. Dotyczy to przede wszystkim zmian, które osiągnęły już większy rozmiar. Wczesna próchnica ograniczona do szkliwa może nie zostać uwidoczniona na pantomogramie, nawet jeśli choroba rzeczywiście się rozwija.

Brak widocznego ubytku na zdjęciu panoramicznym nie pozwala więc jednoznacznie wykluczyć próchnicy międzyzębowej.

Dlaczego pantomogram może nie wykazać próchnicy między zębami?

Pantomogram przedstawia jednocześnie całe uzębienie, kości szczęki i żuchwy, stawy skroniowo-żuchwowe oraz część zatok szczękowych. Jego główną zaletą jest szeroki zakres obrazowania, a nie bardzo duża szczegółowość pojedynczych powierzchni zębów.

Podczas wykonywania zdjęcia panoramicznego wiązka promieniowania i detektor obracają się wokół głowy pacjenta. Powstaje obraz warstwowy, na którym niektóre struktury mogą być lekko zniekształcone, powiększone lub nałożone na siebie. W okolicy bocznych zębów powierzchnie styczne mogą się pokrywać, przez co niewielkie ognisko próchnicy staje się trudne do rozpoznania.

Na czytelność obrazu wpływa również ustawienie pacjenta. Nawet niewielkie przesunięcie głowy, nieprawidłowe ułożenie języka lub poruszenie się podczas badania może pogorszyć jakość zdjęcia.

Kiedy próchnica międzyzębowa może być widoczna na zdjęciu panoramicznym?

Pantomogram ma większą szansę wykazać zmianę, gdy próchnica jest już rozległa i obejmuje zębinę. Na obrazie może być wówczas widoczne przejaśnienie, czyli ciemniejszy obszar położony pod punktem stycznym sąsiednich zębów.

Widoczność zmiany zależy między innymi od:

• jej głębokości i rozległości,
• położenia zębów oraz stopnia nakładania się ich powierzchni,
• jakości technicznej zdjęcia,
• prawidłowego ustawienia pacjenta,
• doświadczenia lekarza oceniającego obraz.

Nawet dobrze wykonane zdjęcie panoramiczne nie zapewnia jednak takiej dokładności w diagnostyce próchnicy międzyzębowej jak badanie ukierunkowane na korony zębów bocznych.

Jakie zdjęcie najlepiej pokazuje próchnicę między zębami?

Do wykrywania próchnicy na powierzchniach stycznych najczęściej wykorzystuje się zdjęcie skrzydłowo-zgryzowe, określane również jako zdjęcie bitewing. Obejmuje ono korony górnych i dolnych zębów bocznych oraz fragment kości wyrostka zębodołowego.

Taki sposób obrazowania ogranicza nakładanie się sąsiednich powierzchni zębów i pozwala dokładniej ocenić miejsca, w których najczęściej rozwija się próchnica międzyzębowa. Zdjęcie skrzydłowo-zgryzowe pomaga także określić, czy zmiana obejmuje wyłącznie szkliwo, czy dotarła już do zębiny.

Nie oznacza to, że każde najmniejsze odwapnienie będzie na nim widoczne. Bardzo wczesne zmiany mogą być wykrywane przede wszystkim podczas badania klinicznego, zwłaszcza po oczyszczeniu i osuszeniu powierzchni zębów.

Pantomogram a zdjęcie skrzydłowo-zgryzowe

Cecha	Zdjęcie panoramiczne	Zdjęcie skrzydłowo-zgryzowe
Zakres obrazu	Całe uzębienie i kości szczęk	Korony zębów bocznych
Dokładność oceny powierzchni stycznych	Ograniczona	Wysoka
Wykrywanie wczesnej próchnicy międzyzębowej	Utrudnione	Zwykle znacznie skuteczniejsze
Nakładanie się powierzchni zębów	Częste	Mniejsze przy prawidłowym wykonaniu
Główne zastosowanie	Ogólna ocena uzębienia i kości	Diagnostyka próchnicy międzyzębowej

Pantomogram i zdjęcie skrzydłowo-zgryzowe nie są więc badaniami zamiennymi. Każde z nich służy do oceny innych problemów.

Czy stomatolog może rozpoznać próchnicę między zębami bez zdjęcia?

Niektóre zmiany można podejrzewać na podstawie badania jamy ustnej. Lekarz ocenia stan szkliwa, szczelność punktów stycznych, obecność przebarwień oraz kondycję dziąseł. Może również zwrócić uwagę na zatrzymywanie się nici dentystycznej, jej strzępienie lub ból pojawiający się podczas nagryzania i spożywania słodkich albo zimnych produktów.

Powierzchnie międzyzębowe są jednak trudne do bezpośredniego obejrzenia. Z tego powodu badanie kliniczne bywa uzupełniane zdjęciem rentgenowskim. Rozpoznanie próchnicy powinno opierać się na łącznej ocenie objawów, badania stomatologicznego i odpowiednio dobranego zdjęcia, a nie wyłącznie na jednym obrazie radiologicznym.

Czy prawidłowy pantomogram wyklucza próchnicę międzyzębową?

Prawidłowy wynik zdjęcia panoramicznego nie wyklucza obecności małych zmian próchnicowych między zębami. Pantomogram może nie ujawnić ubytku, który jest zbyt niewielki, znajduje się wyłącznie w szkliwie albo został zasłonięty przez nakładające się powierzchnie sąsiednich zębów.

Jeżeli stomatolog podejrzewa próchnicę mimo braku zmian na pantomogramie, może zlecić zdjęcie skrzydłowo-zgryzowe lub punktowe. Dobór badania zależy od lokalizacji zmiany, wieku pacjenta, stanu uzębienia oraz indywidualnego ryzyka rozwoju próchnicy.

Co warto wiedzieć o wykrywaniu próchnicy między zębami?

Zdjęcie panoramiczne może pokazać rozległą próchnicę międzyzębową, ale jego możliwości w wykrywaniu małych i wczesnych zmian są ograniczone. Najdokładniejszym badaniem radiologicznym stosowanym rutynowo do oceny powierzchni stycznych jest zdjęcie skrzydłowo-zgryzowe. Ostateczna diagnoza powinna zawsze uwzględniać także badanie stomatologiczne.

Jeżeli na pantomogramie nie widać ubytku, lecz lekarz zauważa objawy sugerujące próchnicę między zębami, brak zmian na zdjęciu nie powinien być traktowany jako pewne potwierdzenie zdrowia tych powierzchni.